30 sierpnia 2017 Choroby

Grzybice powierzchowne skóry, włosów i paznokci

Grzyby wywołujące grzybice powierzchowne skóry, włosów czy też paznokci, należą do 3 typów. Poniżej podana została charakterystyka każdego z nich, począwszy od najczęściej izolowanych patogenów:

1.Dermatofity

Pojęcie „dermatofity” wywodzi się z języka greckiego i oznacza „rośliny skóry”. Nazewnictwo to jest nieprzypadkowe, ponieważ te wysoce wyspecjalizowane mikroorganizmy stanowią grupę blisko spokrewnionych grzybów, które posiadają rzadką zdolność do rozkładania keratyny zawartej w glebie. Jednakże, w toku ewolucji patogeny te przystosowały się do metabolizowania tego związku występującego w skórze i jej przydatkach zarówno u ludzi, jak i u zwierząt. Dlatego też dermatofity są czynnikami etiologicznymi powierzchownych infekcji grzybiczych, nazywanych dermatomikozami.

Naturalnym rezerwuarem grzybów dermatofitowych są: człowiek, zwierzęta i gleba. Pod względem ekologicznym grzyby te podzielono na 3 grupy – dermatofity bytujące na ludzkiej skórze, włosach czy paznokciach nazywane są antropofilnymi, zoofilne dermatofity z kolei bytują na zwierzętach, natomiast dermatofity geofilne zasiedlają glebę.

Zakażeniu grzybiczemu spowodowanemu przez dermatofity antropofilne towarzyszy zazwyczaj słabo nasilony, chroniczny odczyn zapalny, jednakże w literaturze opisano również przypadki przebiegające z nacieczeniem i ze znacznym odczynem zapalnym. Z kolei dermatomikozy spowodowane przez gatunki zoofilne oraz geofilne u ludzi wywołują zazwyczaj silny odczyn zapalny, który jest wynikiem reakcji ze strony układu immunologicznego gospodarza na antygeny grzybicze. Przebieg schorzenia jest ostry, niekiedy dochodzi do samowyleczenia dzięki eradykacji czynnika patogennego przez układ odpornościowy gospodarza.

Dermatomikozy nazywane są grzybicami właściwymi i należą zarówno do najczęstszych chorób zakaźnych na świecie, jak i do najczęstszych wyleczalnych chorób zakaźnych. Szacuje się, iż rocznie na leki przeciwgrzybicze wydaje się średnio ponad 500 milionów dolarów amerykańskich. Dermatofity mogą wywoływać infekcje skóry gładkiej (tinea corporis), owłosionej (tinea capitis), pachwin (tinea cruris), twarzy (tinea faciei), brody (tinea barbae), dłoni (tinea manuum), stóp (tinea pedis) oraz paznokci (tinea unguium, onychomykoza). Obraz kliniczny zakażenia dermatofitami różni się w zależności od umiejscowienia choroby. Na skórze gładkiej zmiany chorobowe to okrągłe lub owalne ognisko rumieniowe, dobrze odgraniczone od skóry zdrowej, które szerzy się obwodowo z tendencją do znikania w części środkowej. Na skórze owłosionej natomiast w przebiegu zakażenia pojawić się mogą owalne lub okrągłe ogniska wyłysienia o złuszczającej powierzchni, bądź też bolesny guz zapalny lub naciek z licznymi krostami i obfitą treścią ropną, zasychającą w strupy. Z kolei, paznokcie stóp, zakażone dermatofitami, stają się przebarwione i pogrubiałe, pod płytką gromadzą się masy rogowe, bardzo często dochodzi do onycholizy, a z czasem – do całkowitej destrukcji płytki paznokciowej.

Do zakażenia dermatofitami może dochodzić na drodze bezpośredniego kontaktu z chorymi – ludźmi lub zwierzętami domowymi, czy też gospodarskimi, jednakże najczęściej zakażenie odbywa się drogą pośrednią, na przykład poprzez kontakt w miejscach publicznych z elementami zawierającymi grzybnię lub zarodniki, takimi jak złuszczony naskórek oraz włosy. Do zakażenia grzybem dermatofitowym może także dojść w przypadku kontaktu z bezobjawowymi nosicielami – kiedy to zarodniki grzybów bytują u ludzi na skórze i jej przydatkach, lub u zwierząt na futrze, piórach czy sierści, bez wywoływania choroby. W przypadku infekcji grzybami geofilnymi głównym źródłem zakażenia jest gleba – często do rozwoju choroby dochodzi u ogrodników, czy rolników, którzy nie używają rękawic ochronnych w trakcie pracy, w ogródku lub na roli. Jak już wcześniej wspomniano, zakażenia grzybicze wywołane przez dermatofity dotyczą przede wszystkim powierzchownych infekcji – skóry, włosów oraz paznokci. Niezwykle rzadko zdarza się, iż grzyby te wywołują zakażenia układowe, dotyczy to jednak osób z bardzo osłabionym systemem immunologicznym.

Morfologicznie, dermatofity podzielono na trzy rodzaje. Taksonomia ta oparta jest na różnicach w budowie makrokonidiów (makrospor). Wyróżnia się rodzaj Trichophyton, Microsporum oraz Epidermophyton. Podział ten dotyczy fazy rozmnażania bezpłciowego (fazy anamorficznej). Rozróżnienie to zostało wprowadzone zanim odkryto, iż dermatofity zdolne są również do rozmnażania płciowego (faza telemorficzna). Obie z tych faz różnią się zarówno makroskopowo, jak i mikroskopowo, jednakże w praktyce laboratoryjnej obserwuje się wyłącznie fazę niedoskonałą – anamorficzną.

2.Grzyby drożdżopodobne

Grzyby drożdżopodobne są bardzo rozpowszechnione w środowisku i często izolowane są z materiałów bogatych w węglowodany, mogą występować na powierzchni niektórych owoców (na przykład winogron, jabłek czy też brzoskwiń), bądź w wydzielinach roślinnych. Niektóre z gatunków tych grzybów zasiedlają także glebę. W porównaniu z innymi mikroorganizmami, funkcja ekologiczna oraz bioróżnorodność grzybów drożdżopodobnych jest stosunkowo nieznana. Wśród tej dużej grupy mikroorganizmów znajdują się komensale będący naturalnym składnikiem mikrobioty u ludzi dorosłych. Przede wszystkim należy tu wymienić drożdżaki z rodzaju Candida, które występują na skórze, błonach śluzowych układu oddechowego, pokarmowego oraz rozrodczego. Ponadto, grzyby te mogą być czynnikami etiologicznymi zakażeń grzybiczych i powodować infekcje drożdżakowe skóry i jej przydatków (np. wyprzenia), i błon śluzowych (np. kandydoza jamy ustnej). Drożdżaki z rodzaju Candida zajmują również ważne miejsce na liście czynników wywołujących zakażenia szpitalne. Mikroorganizmy te mogą wywoływać ostre i przewlekłe grzybice inwazyjne. Szczególnie są one niebezpieczne dla pacjentów należących do grup ryzyka (między innymi osoby z chorobami nowotworowymi krwi, pacjenci po zabiegach chirurgicznych z cukrzycą, z chorobami w przebiegu których dochodzi do immunosupresji, a także chorzy na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, narkomani, osoby chore na AIDS). Zakażenie może być ograniczone do jednego narządu, wielonarządowe lub też rozsiane. Rokowanie jest złe, a w przypadku nieleczonej narządowej kandydozy może dojść do zgonu pacjenta.

3.Grzyby pleśniowe

Grzyby pleśniowe tworzą bardzo liczną grupę mikroorganizmów. Wśród tysięcy znanych gatunków wyróżnia się, ze względu na bytowanie w różnych temperaturach: drobnoustroje mezofile, psychrofile, termofile, ze względu na sposób odżywiania: saprofity, jak i również ludzkie patogeny. Pleśnie są wszechobecne w środowisku otaczającym człowieka, a ich zarodniki występują powszechnie w kurzu i mogą stanowić zagrożenie dla ludzkiego zdrowia, powodując alergiczne objawy ze strony układu oddechowego (na przykład astma), a także podrażnienie oczu, nosa, gardła, czy zatok. W domach grzyby te można znaleźć w miejscach wilgotnych, ciemnych lub zaparowanych, takich jak na przykład łazienka, kuchnia, piwnica, pomieszczenia o słabej wentylacji.

Niektóre gatunki grzybów pleśniowych produkują mikotoksyny, które mogą stanowić bardzo poważne zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi oraz zwierząt. Przeprowadzone badania wskazują, iż ekspozycja na wysokie dawki mikotoksyn może być przyczyną zaburzeń neurologicznych, a nawet śmierci.

Ponadto, pewne z gatunków grzybów pleśniowych są szczególnie niebezpieczne dla pacjentów z grup ryzyka – tych z obniżoną odpornością, gdyż mogą wywoływać grzybice głębokie. Zakażenia takie mają charakter oportunistyczny, a czynniki ryzyka to między innymi neutropenia, deficyt w zakresie odporności komórkowej, niedożywienie, cukrzyca, steroidoterapia, leczenie cytotoksyczne czy też przeszczep szpiku.

Grzyby pleśniowe bardzo rzadko są czynnikami etiologicznymi powierzchownych zakażeń grzybiczych skóry oraz jej przydatków.



14 lipca 2017 Badania

Badanie mykologiczne

Standardem, jeśli chodzi o badanie mykologiczne, jest badanie materiału pobranego od pacjenta pod mikroskopem – jest to tak zwane badanie mykologiczne bezpośrednie. Jeśli osoba oceniająca preparat znajdzie w nim elementy strukturalne grzybni, świadczące o zakażeniu, wówczas wynik wygląda (mniej więcej) w ten sposób:

(+) wynik dodatni

z ewentualnym komentarzem, dotyczącym ilości i charakteru wykrytych elementów (np. „liczne komórki grzybów drożdżopodobnych”)

Jeżeli natomiast osoba oceniająca materiał pod mikroskopem nie znalazła żadnych elementów strukturalnych grzybni, wówczas na wyniku pojawia się:

(-) wynik ujemny

Niemniej jednak, do badania mikroskopowego pobiera się zaledwie część materiału, więc nie można wykluczyć występowania patogenu grzybiczego w całej próbce pobranej od pacjenta.

Z tego też względu, materiał jest albo wysiewany na specjalne podłoża (z długim czasem oczekiwania na wynik, o czym wspominaliśmy tutaj), lub też bezpośrednio z próbki od pacjenta izoluje się DNA i przeprowadza reakcję PCR (więcej o metodzie tutaj).

Otrzymując wynik badania, niezależnie od metody, jeśli jest on ujemny, znajdzie się na nim następująca informacja:

(-) wynik ujemny

z ewentualnym komentarzem – np. „wynik ujemny w kierunku dermatofitów, grzybów drożdżopodobnych oraz pleśniowych”

Natomiast, jeśli otrzymamy wynik dodatni, znajdziemy na nim łacińską nazwę patogenu grzybiczego, np:

Trichophyton rubrum (pierwszym członem jest rodzaj, drugim – gatunek)

jeśli więcej niż jeden patogen wywołuje zakażenie grzybicze, a bywa tak w przypadku grzybów drożdżopodobnych, na wyniku może widnieć tylko rodzaj patogenu, bez oznaczenia gatunkowego, np:

Candida species

W zależności od tego, jaki gatunek mikroorganizmu wywołał zakażenie grzybicze, lekarz dobiera odpowiedni lek  i leczenie – miejscowe lub doustne.

 

Badanie mykologiczne – sprawdź na czym polega



13 lipca 2017 Badania

Badanie mykologiczne

należy wykonać gdy lekarz dermatolog podejrzewa powierzchowne zakażenie grzybicze skóry, włosów lub paznokci grzybami chorobotwórczymi. Po odpowiednim przygotowaniu do badania, pacjent udaje się do laboratorium, gdzie wykwalifikowany personel pobiera próbkę ze zmieniono chorobowego miejsca.

Powierzchowne grzybice skóry i jej przydatków stanowią poważny problem, zarówno w aspekcie klinicznym, jak również epidemiologicznym oraz terapeutycznym. Ze względu na podobieństwo, a także różnorodność patogenów wywołujących te schorzenia, bardzo ważna jest odpowiednia diagnostyka mikologiczna. Poprawna identyfikacja gatunkowa patogenu odpowiedzialnego za stan chorobowy, pozwala na dobranie właściwego leczenia. Ze względu na pewne istniejące trudności w przypadku stosowania w praktyce laboratoryjnej konwencjonalnych metod diagnostyki zakażeń grzybiczych (na przykład zbyt długi czas oczekiwania na wynik hodowli, kontaminacja posiewów), ciągle poszukiwane są nowe metody, które umożliwią szybszą diagnostykę infekcji.

Przed pobraniem materiału do badania mykologicznego pomocna jest ocena ognisk chorobowych w świetle lampy Wooda. Jest to przenośna lampa kwarcowa, w której dzięki zastosowaniu specjalnego czarnego filtra, (filtr Wooda zbudowany z krzemianu baru z dodatkiem 9% tlenku niklu, którego pasmo przepustowości wynosi od 320 do 400 nm z maksimum w 365 nm), emitowane jest długofalowe promieniowanie nadfioletowe. Promieniowanie to ‚bombarduje’ komórki grzyba i w efekcie zaczynają one silnie fluoryzować w świetle lampy. Pozwala to na wstępne rozpoznanie pewnych typów zakażenia grzybiczego. Grzybica drobnozarodnikowa wywołana przez Microsporum canis daje w świetle lampy Wooda charakterystyczną, zielonkawą fluorescencję, natomiast łupież pstry wywołany przez Malassezia furfur charakteryzuje się żółto-białą fluorescencją.

Procedura pobierania materiału do badania mykologicznego:

Przy pobieraniu materiału do badania mikologicznego w grzybicach powierzchownych należy wyeliminować potencjalne źródła jego kontaminacji, stąd też do pobierania materiału wskazane jest używanie sterylnych narzędzi (skalpel, łyżeczka chirurgiczna, pęseta, wymazówka) oraz jałowych szalek Petriego do przechowywania pobranego od pacjenta materiału.

A) Grzyby dermatofitowe:

Materiał do badania stanowią włosy, łuski skórne oraz fragmenty płytek paznokciowych.

W zakażeniach skóry gładkiej, łuski skórne należy pobierać z czynnych miejsc na obwodzie ognisk chorobowych (z tak zwanych „aktywnych brzegów” zmiany). Gdy w obrębie zmiany występują krosty lub pęcherzyki, materiałem do badania może być ich pokrywa. W przypadku zakażeń skóry owłosionej, włosy do badania najlepiej pobierać z centrum zmiany, dodatkowo pobierając łuski skórne z obszaru zmienionego chorobowo.

Materiał z paznokci powinno pobierać się spod płytki paznokciowej (wyjątek stanowi biała powierzchowna onychomykoza, wówczas materiał należy pobierać z powierzchni płytki), a miejsce pobrania powinno znajdować się lub graniczyć z płytką morfologicznie zdrową.

B) Grzyby drożdżakowe:

Materiał do badania mogą stanowić łuski skórne, wymazy z fałdów skórnych, błon śluzowych, czy też fragmenty płytek paznokciowych. Materiał do badania z błon śluzowych pobiera się jałową wymazówką z miejsc zmienionych chorobowo. W przypadku łusek oraz fałdów skórnych materiał można pobierać jałowym skalpelem, jeśli to możliwe, z młodych zmian „satelitarnych”, narażonych na działanie ciepła, wilgoci lub otarcia (które są idealnym środowiskiem do rozwoju grzybów drożdżakowych). Przy zakażeniu paznokci oraz wałów paznokciowych, materiał do badania stanowić może wydzielina ropna, natomiast, jeżeli takiej wydzieliny brak, można przeprowadzić tzw. „test z nitką”. Pod wałem paznokciowym na 24 godziny umieszcza się nitkę nasączoną płynnym podłożem Sabourauda, po wyjęciu stanowi ona materiał do założenia hodowli.

C) Grzyby pleśniowe:

Materiał do badania, podobnie jak w przypadku pozostałych patogenów, pobiera się w zależności od objawów klinicznych zakażenia. Z łusek skórnych materiał należy pobierać jałowym skalpelem z miejsc zmienionych chorobowo, natomiast z paznokci materiał powinno pobierać się podobnie, jak w przypadku dermatofitów – spod płytki paznokciowej, przy granicy z morfologicznie zdrową płytką.

Część pobranego materiału ocenia się pod mikroskopem, by ewentualnie potwierdzić zakażenie grzybicze, jednak na tym etapie jeśli wynik jest dodatni, nie można dokonać rozpoznania gatunku patogenu, jeśli natomiast wynik jest ujemny, nie można ostatecznie wykluczyć grzybicy.

Kolejnym etapem badania mykologicznego może być założenie hodowli reszty materiału, jednakże jest to metoda charakteryzująca się czułością pomiędzy 60 a 70%, co oznacza, że statystycznie co czwartej próbki nie uda się zidentyfikować ze względu na brak wzrostu patogenu grzybiczego. Jest to istotną przeszkodą dla lekarza, ponieważ leczenie grzybicy dobiera się pod konkretne rodzaje grzybów. Inną wadą jest długi czas oczekiwania na wynik badania hodowlanego, który wynosi od 4 do 6 tygodni.

Dzięki zastosowaniu metod biologii molekularnej pojawia się możliwość skrócenia czasu oczekiwania na wynik badania mikologicznego z uzyskaniem informacji o gatunku grzyba wywołującego zakażenie. Obecnie diagnostyka molekularna opiera się na reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR) i charakteryzuje się dużą specyficznością wobec rodzajów i gatunków patogenów grzybiczych. Dużą zaletą jest również wysoka czułość reakcji. Ponadto metodyka badań molekularnych jest dosyć prosta do wykonania. Opracowując zestawy do diagnostyki molekularnej grzybic zwraca się uwagę na to, aby jak najmniejsza ilości etapów procedury badania umożliwiła uzyskanie wyniku. Dzięki mało skomplikowanej procedurze zmniejsza się możliwość zanieczyszczenia materiału badanego i uzyskiwania fałszywych wyników.

Materiał pozostały po badaniu mikroskopowym można zbadać również metodą PCR. Jest to obecnie zdecydowanie najczulsza (97-99%) metoda stosowana w mykologii.  Polega ona na wyizolowaniu materiału genetycznego z próbki pobranej od pacjenta. Jeśli znajduje się tam również DNA patogenu grzybiczego, podczas reakcji PCR zostaje ono powielone. Mieszanina reakcyjna jest zoptymalizowana aby uniknąć procesu hamowania reakcji PCR oraz powstawania niepożądanych produktów. Metoda PCR pozwala na identyfikację patogenów grzybiczych co do rodzaju i gatunku. Kolejną zaletą jest czas – wynik badania otrzymuje się w ciągu kilku dni.

Po otrzymaniu wyniku badania, pacjent powinien się udać na ponowną konsultację do lekarza, w celu określenia schematu leczenia, w przypadku stwierdzenia zakażenia grzybiczego.

O naszych badaniach <link>


derma-lab_paznokcie_1200x800-01-1200x800.jpg

18 października 2015 Choroby

Grzybica paznokci stóp (łac. onychomycosis) jest wywoływana głównie przez tzw. dermatofity bądź grzyby pleśniowe. Przebarwienia, zgrubienia i łamliwość paznokci są objawami grzybicy paznokci, ale również innych chorób skóry i paznokci


derma_lab_logo_white-01

Laboratorium Dermatologiczne Derma-Lab specjalizuje się w szybkiej diagnostyce zakażeń grzybiczych i pasożytniczych: skóry, włosów oraz paznokci.

Adres

ul. Stefana Jaracza 60B
(wejście od dziedzińca)
50-305 Wrocław

Dane kontaktowe

Dojazd

Autobusy:
106, 115, 128, 148, 246, N, A

Derma-Lab 2017. All rights reserved.